Kosmosda qədim Kainata açılan “pəncərə” aşkarlandı
Beynəlxalq astronomlar qrupu ən qədim kvazarlar arasından 31-ni aşkar edib və onlardan ikisi dərhal yeni rekord müəyyən edib: onlar Kainatın cəmi 670 milyon yaşı olanda işıq saçmağa başlayıblar. Bu, onları Kainatın öz müasir görkəmini almağa başladığı dövrün ən parlaq obyektlərinə çevirib, tədqiqat isə ilk qara dəliklərin öyrənilməsi üçün yeni imkanlar açıb.
AZERFAX.AZ xəbər verir ki, araşdırma “Astronomy & Astrophysics” jurnalında dərc olunub.
Kvazar – uzaq qalaktikanın nüvəsidir ki, burada ifrat kütləli qara dəlik ətrafdakı maddəni dəhşətli sürətlə udur. Udulma prosesi nəhəng miqdarda enerjinin ayrılması ilə müşayiət olunur, buna görə də kvazarlar milyardlarla işıq ili məsafədən görünür və erkən Kainatın əsas “mayakları” hesab olunurlar.
“Kütlələri Günəşin kütləsindən yüz milyonlarla dəfə böyük olan bu canavarlar, nədənsə Kainat hələ körpəlik dövründə olarkən artıq mövcud idi. Onların bu qədər sürətlə böyüməyə necə macal tapdıqlarına dair hələ ki, yaxşı bir izahımız yoxdur”, – tədqiqatın müəllifi, Kaliforniya Universitetinin (Santa-Barbara) əməkdaşı Cozef Henaui izah edib.
Bu kəşf Avropa Kosmik Agentliyinin “Evklid” teleskopu sayəsində mümkün olub. O, atmosferin infraqırmızı şüalanmasından kənar, orbitdən müşahidə aparır və yerüstü rəsədxanalar üçün əlçatmaz olan səma sahəsini əhatə edir. İki ən qədim kvazarın qırmızı yerdəyişməsi 7,69 və 7,77-dir — bu o deməkdir ki, onların işığı genişlənən Kainatdan o qədər uzun müddət keçib ki, infraqırmızı diapazona qədər uzanıb. Qırmızı yerdəyişmə 7 olduqda Kainat indiki yaşının 6%-dən daha gənc idi. Bu vaxt reionlaşma erası adlanır — ilk ulduzların və kvazarların şüalanmasının qalaktikalararası fəzanı dolduran hidrogeni ionlaşdırdığı dövr.
Kəşf bu dövrə aid məlum kvazarların sayını iki dəfədən çox artırıb. Axtarış zamanı tədqiqatçılar on milyonlarla mənbəni süzgəcdən keçirən maşın öyrənmə alqoritmlərindən istifadə ediblər. Komandanın növbəti hədəfi Böyük Partlayışdan sonra ilk 630 milyon il ərzində mövcud olmuş, qırmızı yerdəyişməsi 8-dən yuxarı olan kvazar tapmaqdır.
Hüseyn İbadlı
