İşdən sonra iş: seçimdir, yoxsa zərurət?

Səhər işə gedir, axşam isə yenidən sükan arxasına keçir. Gün ərzində ofisdə çalışan insan gecə onlayn satışla məşğul olur, müəllim dərsdən sonra repetitorluq edir, başqa biri isə əsas işindən çıxıb kuryer kimi fəaliyyət göstərir. Bir vaxtlar ayrı-ayrı insanların seçimi kimi görünən bu mənzərə artıq əmək bazarında getdikcə daha çox rast gəlinən reallığa çevrilir.

AZERFAX.AZ xəbər verir ki, Azərbaycanda insanların əsas işindən əlavə gəlir mənbəyi axtarması diqqətçəkən iqtisadi və sosial tendensiyalardan biridir. Taksi fəaliyyəti, kuryerlik, onlayn satış, repetitorluq, frilans xidmətlər və müxtəlif fərdi məşğulluq formaları insanların boş vaxtını əlavə qazanca çevirməsinə imkan verir.

Burada ilk növbədə gəlirlə xərclər arasındakı fərq diqqəti çəkir. Ərzaq, kommunal xidmətlər, nəqliyyat, kirayə, təhsil, səhiyyə və digər gündəlik xərclər ailə büdcəsinə ciddi yük yaradır. Nəticədə sabit maaşı olan insan belə ayın sonunda büdcəsində əlavə vəsaitin qalması üçün yeni qazanc imkanları axtarmağa başlayır.

Xüsusilə Bakıda yaşayış xərclərinin yüksək olması bu ehtiyacı daha qabarıq göstərir. Mənzil kirayəsi, nəqliyyat və gündəlik tələbat məhsullarına çəkilən xərclər gəlirin əhəmiyyətli hissəsini əhatə edə bilir. Belə vəziyyətdə ikinci iş artıq yalnız “daha çox qazanmaq” istəyinin ifadəsi olmur. Bəzi ailələr üçün bu, büdcəni tarazlamağın və gözlənilməz xərclərə hazır olmağın yollarından biridir.

Taksi fəaliyyəti bu tendensiyanın ən görünən nümunələrindəndir. Əsas işini başa vurduqdan sonra bir neçə saat sükan arxasına keçən insanlar günün qalan hissəsini əlavə gəlir əldə etməyə sərf edirlər. Kuryerlik də oxşar imkan yaradır. İş qrafikinin nisbətən çevik olması bu sahələri əsas işlə paralel aparmaq istəyənlər üçün cəlbedici edir.

Onlayn satış isə başqa bir istiqamətdir. Sosial şəbəkələr vasitəsilə geyim, kosmetika, aksesuar, ev məhsulları və müxtəlif digər malların satışı bəzi insanlar üçün kiçik biznesə çevrilib. Ənənəvi mağazadan fərqli olaraq, bu fəaliyyət üçün ayrıca obyekt icarəyə götürmək və böyük xərclərə girmək tələb olunmur. Bu da əlavə gəlir əldə etmək istəyənlər üçün onlayn ticarəti əlçatan variantlardan birinə çevirir.

Təhsil sahəsində çalışanlar üçün isə repetitorluq uzun illərdir əlavə gəlirin əsas mənbələrindən biri olaraq qalır. Müəllimlər və müəyyən sahələr üzrə bilik və bacarığı olan şəxslər əsas iş saatlarından sonra fərdi dərslər keçməklə gəlirlərini artırırlar. Eyni zamanda dil, proqramlaşdırma, dizayn və digər bacarıqlar üzrə fərdi xidmətlər də əlavə qazanc imkanlarını genişləndirir.

Lakin ikinci işin gətirdiyi əlavə gəlirin görünməyən bir qiyməti də var: vaxt.

İnsan gün ərzində əsas işində çalışdıqdan sonra axşam saatlarını da qazanca sərf etdikdə istirahətə, ailəsinə və şəxsi həyatına ayırdığı zaman azalır. Uzunmüddətli perspektivdə bu temp fiziki yorğunluğa, psixoloji gərginliyə və iş-həyat balansının pozulmasına səbəb ola bilər. Başqa sözlə, əlavə gəlir ailə büdcəsini rahatlaşdırsa da, insanın gündəlik həyatını daha da ağırlaşdıra bilər.

Burada incə bir məqam var. İnsanların ikinci işə üz tutması yalnız onların daha çox qazanmaq istəyindən xəbər vermir. Bu, eyni zamanda əməkhaqqı ilə yaşayış xərcləri arasındakı münasibətin cəmiyyətin iqtisadi davranışına necə təsir etdiyini göstərir.

Əgər insan əsas işindən aldığı maaşla bütün ehtiyaclarını qarşılaya bilirsə, ikinci iş onun üçün seçimdir. Əgər əlavə qazanc gündəlik xərcləri qarşılamaq, ailə büdcəsini saxlamaq və ya ayın sonunu rahat gətirmək üçün zərurətə çevrilirsə, artıq söhbət fərdi seçimdən daha böyük bir məsələdən gedir.

Ona görə də “ikinci iş” fenomeninə yalnız əlavə pul qazanmaq üsulu kimi baxmaq doğru olmaz. Bu tendensiya həm əmək bazarının, həm də insanların həyat səviyyəsi ilə bağlı gözləntilərinin mühüm göstəricisidir.