Ölüm anında insan nə hiss edir?

İnsan həyatının son anlarında bədəndə və beyində hansı dəyişikliklərin baş verdiyi uzun illərdir elm adamlarını maraqlandıran suallardandır. Ölüm prosesi hər insanda eyni şəkildə baş verməsə də, tibbi müşahidələr göstərir ki, həyatın son mərhələsində bir sıra ümumi fiziki və psixoloji dəyişikliklər meydana çıxa bilər.

AZERFAX.AZ xəbər verir ki, mütəxəssislərin fikrincə, ölüm yaxınlaşdıqca orqanizmin fəaliyyəti tədricən zəifləyir. Qan dövranı və tənəffüs yavaşlayır, ürək döyüntüləri nizamsızlaşır. Bunun nəticəsində beyinə və digər orqanlara çatan oksigenin miqdarı azalır.

Bu mərhələdə insanın şüurunda da dəyişikliklər müşahidə oluna bilər. Bəzi insanlar getdikcə daha çox yuxulu olur, ətrafdakılara reaksiyaları zəifləyir və uzun müddət gözlərini açmaya bilirlər. Bununla belə, insanın tamamilə huşsuz olduğu düşünülsə belə, eşitmə qabiliyyətinin müəyyən müddət qoruna biləcəyinə dair tibbi müşahidələr mövcuddur.

Ölümə yaxın insanlarda nəfəsalma formasının dəyişməsi də geniş yayılmış haldır. Nəfəs alma bir müddət sürətlənə, sonra yavaşlaya və aralarında uzun fasilələr yarana bilər. Əllər və ayaqlar soyuyur, dəri rəngində dəyişikliklər baş verir. Bunun səbəbi qan dövranının həyati vacib orqanlara yönəlməsidir.

Bəs insan həmin an ağrı hiss edirmi?

Elm bunun üçün hamıya aid vahid cavab vermir. Ölümün səbəbi, xəstəliyin növü, qəbul edilən dərmanlar və insanın şüur vəziyyəti ağrı hissinin necə olmasına təsir göstərə bilər. Xüsusilə palliativ tibbdə əsas məqsədlərdən biri həyatının son mərhələsində olan şəxsin ağrı və narahatlığını mümkün qədər azaltmaqdır.

Maraqlı məqamlardan biri də ölümə yaxın təcrübələrdir. Bəzi insanlar ürəkləri dayandıqdan və sonradan həyata qaytarıldıqdan sonra parlaq işıq gördüklərini, tuneldən keçirmiş kimi hiss etdiklərini və ya həyatlarının müəyyən anlarını xatırladıqlarını bildiriblər. Lakin elm bu təcrübələrin ölümün özündən sonra baş verdiyini təsdiqləmir. Tədqiqatçılar belə hisslərin beyində oksigen çatışmazlığı, stress, dərmanların təsiri və digər fizioloji proseslərlə əlaqəli ola biləcəyini düşünürlər.

Əslində ölüm anında beyində nələrin baş verdiyi hələ tam öyrənilməyib. Xüsusilə insanın son saniyələrdə nə qədər şüurlu olduğu və hansı hissləri yaşadığı barədə elmi araşdırmalar davam edir.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, ölüm prosesinin necə keçməsi fərdi xüsusiyyətlərdən və ölüm səbəbindən ciddi şəkildə asılıdır. Buna görə də “insan ölməzdən əvvəl mütləq bunu hiss edir” kimi qəti fikir söyləmək elmi baxımdan düzgün deyil.

Elm üçün isə bir məqam artıq aydındır: ölüm birdən-birə baş verən tək bir hadisədən daha çox, orqanizmin həyati funksiyalarının mərhələli şəkildə dayanması prosesidir.