Ölkə

Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri yeni geoiqtisadi imkanlara doğru

Məşhur Məmmədov,
Miilli Məclisin deputatı

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 19 noyabr 2026-cı il tarixində Vyetnam Xəbər Agentliyinə verdiyi müsahibə Azərbaycan-Vyetnam münasibətlərinin tarixi köklərini, müasir inkişaf dinamikasını və gələcək strateji perspektivlərini əks etdirən mühüm siyasi məzmunlu çıxışdır. Müsahibədə səsləndirilən fikirlər göstərir ki, iki ölkə arasındakı münasibətlər artıq ənənəvi diplomatik əlaqələr çərçivəsini aşaraq qarşılıqlı siyasi etimada, iqtisadi maraqlara, tarixi dostluğa və uzunmüddətli strateji əməkdaşlığa əsaslanan yeni mərhələyə qədəm qoyub.

Dövlət başçısının müsahibəsində diqqət çəkən əsas məqam ondan ibarətdir ki, Azərbaycanla Vyetnam arasında münasibətlər yalnız keçmişin tarixi irsi ilə məhdudlaşmır. Əksinə, bu münasibətlər müasir beynəlxalq münasibətlər sisteminin tələblərinə uyğun olaraq yeni məzmun, yeni istiqamətlər və konkret iqtisadi layihələrlə zənginləşdirilir. Energetika, investisiya, nəqliyyat-logistika, sənaye, kənd təsərrüfatı, təhsil, elm və mədəniyyət sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi iki ölkənin qarşılıqlı maraqlarına xidmət edən mühüm prioritetlər kimi müəyyənləşir.

Müsahibənin ümumi siyasi mahiyyətinin əsas istiqamətləri tarixi dostluğun müasir siyasi kapitala çevrilməsi, iqtisadi və geostrateji maraqların uzlaşdırılması, humanitar və mədəni əlaqələrin uzunmüddətli tərəfdaşlığın möhkəm ictimai əsasına çevrilməsidir.

Azərbaycan-Vyetnam münasibətlərinin özünəməxsusluğu ondadır ki, bu əlaqələr iki ölkənin müasir müstəqil dövlətçilik tarixindən xeyli əvvəl formalaşmağa başlayıb. Onun əsasını siyasi etimad, xalqlar arasında qarşılıqlı hörmət və mürəkkəb beynəlxalq şəraitdə nümayiş etdirilmiş həmrəylik təşkil edir.

Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində 1959-cu ildə Vyetnam Demokratik Respublikasının Prezidenti Ho Şi Minin Bakıya səfərinin münasibətlərin başlanğıc nöqtəsi kimi xüsusi vurğulanması təsadüfi deyil. Həmin səfər Azərbaycanla Vyetnam arasında siyasi və mənəvi yaxınlığın formalaşmasında mühüm tarixi hadisə olub.

Bu tarixi əlaqələrin inkişafında 1983-cü ildə Heydər Əliyevin Vyetnama səfəri xüsusi mərhələ təşkil edir. Həmin dövrdə SSRİ Nazirlər Soveti Sədrinin birinci müavini və Sov. İKP MK Siyasi Bürosunun üzvü kimi yüksək siyasi vəzifə tutan Heydər Əliyevin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyətinin səfərinin səkkiz gün davam etməsi və Vyetnamın əsas regionlarını əhatə etməsi iki ölkə arasında əməkdaşlığın inkişafına mühüm töhfə verib. Səfər çərçivəsində əldə olunan razılaşmalar Vyetnam iqtisadiyyatının inkişafına təkan verib, Azərbaycan mütəxəssislərinin və sənaye potensialının bu ölkənin inkişafında iştirakına geniş imkanlar yaradıb.

Burada xüsusi vurğulanmalı məqam Heydər Əliyevin Azərbaycanın iqtisadi, sənaye və elmi potensialından istifadə etməklə Vyetnamla əlaqələrin inkişafına verdiyi töhfədir. Bakı neft məktəbinin, mühəndislik təcrübəsinin və texniki kadr hazırlığı ənənələrinin Vyetnamla əməkdaşlıqda mühüm rol oynaması sonrakı münasibətlər üçün möhkəm təməl yaradıb.

Bu tarixi irs müasir dövrdə də siyasi məzmununu qoruyur. 2014-cü ildə Prezident İlham Əliyevin Vyetnama ilk dövlət səfəri, 2015-ci ilin mayında Vyetnam Prezidenti Çıonq Tan Şanqın Azərbaycana cavab səfəri münasibətlərin qarşılıqlı siyasi iradə əsasında inkişaf etdiyini təsdiqləyib.

Ona görə əminliklə qeyd etmək olar ki, Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri ayrı-ayrı siyasi konyunkturalardan asılı olan müvəqqəti əməkdaşlıq deyil. Bu, müxtəlif tarixi mərhələlərdə öz davamlılığını qorumuş, yeni beynəlxalq reallıqlara uyğunlaşmış və strateji məzmun qazanmış tərəfdaşlıq modelidir. Tarixi dostluq keçmişin xatırlanması ilə yanaşı gələcək nəsillər üçün siyasi, iqtisadi və mədəni əməkdaşlıq imkanlarının yaradılması deməkdir.

Azərbaycan-Vyetnam əlaqələrinin inkişafında ən mühüm siyasi hadisələrdən biri 2025-ci ilin mayında Vyetnam Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Baş katibi To Lamın Azərbaycana dövlət səfəri və səfər çərçivəsində Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin qəbul edilməsi olub.

Bu sənəd münasibətlərin mahiyyətini dəyişən, onların gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirən mühüm siyasi çərçivə kimi qiymətləndirilməlidir. Strateji tərəfdaşlıq diplomatik münasibətlərin sadəcə yüksək səviyyədə saxlanılması demək deyil. Bu status dövlətlər qarşısında daha geniş siyasi və iqtisadi əməkdaşlıq gündəliyi formalaşdırır, müxtəlif sahələr üzrə institusional əlaqələrin gücləndirilməsini və qarşılıqlı maraqların uzunmüddətli perspektivdə uzlaşdırılmasını nəzərdə tutur.

Azərbaycan və Vyetnamın siyasi sistemləri, coğrafi mövqeləri və iqtisadi strukturları fərqli olsa da, iki ölkəni birləşdirən mühüm ortaq maraqlar mövcuddur. Bunlara milli suverenliyin qorunması, müstəqil xarici siyasət yürüdülməsi, iqtisadi inkişafın sürətləndirilməsi, beynəlxalq münasibətlərdə bərabərhüquqluluq prinsipinin müdafiəsi və çoxtərəfli əməkdaşlığın genişləndirilməsi daxildir.

Müsahibədə BMT, Qoşulmama Hərəkatı, Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirə və digər beynəlxalq platformalarda əməkdaşlığın xüsusi vurğulanması da bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Azərbaycan və Vyetnamın Qoşulmama Hərəkatı çərçivəsində əməkdaşlığı xüsusi siyasi məna daşıyır. Azərbaycan 2019–2023-cü illərdə bu təşkilata sədrlik edərək onun beynəlxalq nüfuzunun artırılması, inkişaf etməkdə olan ölkələrin maraqlarının müdafiəsi və çoxtərəfli diplomatiyanın gücləndirilməsi istiqamətində fəal fəaliyyət göstərib. Vyetnamla bu platformada əməkdaşlıq isə Asiya və Avrasiya məkanında siyasi dialoqun genişlənməsinə xidmət edir.

Hər iki ölkənin hakim siyasi partiyaları – Yeni Azərbaycan Partiyası və Vyetnam Kommunist Partiyası arasında əməkdaşlıq da münasibətlərin institusional əsaslarını möhkəmləndirir. Bu əlaqələr dövlətlərarası siyasi dialoqu tamamlayaraq təcrübə mübadiləsi və siyasi kommunikasiyanın davamlılığını təmin edir.

Əsas strateji məsələ 2025-ci ildə əldə edilmiş siyasi razılaşmaların konkret layihələrə, investisiya təşəbbüslərinə və uzunmüddətli iqtisadi nəticələrə çevrilməsidir. Strateji tərəfdaşlığın real dəyəri məhz onun praktiki nəticələri ilə ölçüləcək.

Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində iqtisadi-ticarət əlaqələrinin inkişafı xüsusi yer tutur. 2025-ci ilin yekunlarına əsasən, Azərbaycanla Vyetnam arasında ticarət dövriyyəsinin 150 milyon ABŞ dollarını ötməsi müsbət göstəricidir. Lakin dövlət başçısının bu rəqəmin mövcud potensialı tam əks etdirmədiyini vurğulaması mühüm iqtisadi mesajdır.

Bu, münasibətlərin növbəti mərhələsində əsas hədəfin yalnız ticarət dövriyyəsinin artırılması deyil, iqtisadi əməkdaşlığın strukturunun genişləndirilməsi olmalı olduğunu göstərir.

Vyetnam Cənub-Şərqi Asiyanın istehsal, sənaye və ixrac baxımından dinamik inkişaf edən iqtisadiyyatlarından biridir. Ölkə elektronika, tekstil, kənd təsərrüfatı məhsulları, qida sənayesi və emal istehsalı sahələrində mühüm mövqeyə malikdir. Azərbaycan isə Cənubi Qafqazda enerji, nəqliyyat, logistika, sənaye və regional ticarət baxımından əlverişli mövqeyə sahibdir.

Bu iki iqtisadiyyatın bir-birini tamamlayan xüsusiyyətləri əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar yaradır. Vyetnam məhsullarının Azərbaycan və daha geniş region bazarlarına çıxarılması, Azərbaycan neft-kimya, enerji və sənaye məhsullarının Vyetnam bazarında mövqelərinin genişləndirilməsi, kənd təsərrüfatı və ərzaq məhsullarının qarşılıqlı ticarətinin artırılması, birgə sənaye müəssisələrinin yaradılması, elektron ticarət və rəqəmsal iqtisadiyyat sahəsində əməkdaşlıq prioritet istiqamətlər kimi nəzərdən keçirilə bilər.

İqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsində biznes forumlarının, sərgilərin, sahibkarlar arasında ikitərəfli görüşlərin və birgə investisiya layihələrinin rolu artırılmalıdır. Ticarət dövriyyəsinin 150 milyon dolları ötməsi münasibətlərin mövcud iqtisadi bazasını göstərir. Növbəti mərhələdə əsas məsələ bu göstəricinin daha yüksək səviyyəyə çatdırılması üçün institusional və praktiki mexanizmlərin işlək vəziyyətə gətirilməsidir.

Azərbaycan-Vyetnam münasibətlərinin ən perspektivli istiqamətlərindən biri enerji sektorudur. Tarixən Azərbaycan neft sənayesi Vyetnamla əməkdaşlığın formalaşmasında mühüm rol oynayıb. Bakı neft məktəbinin, mühəndislik və texniki mütəxəssis hazırlığı təcrübəsinin Vyetnamın enerji sektorunun inkişafına verdiyi töhfə bu sahədə uzunmüddətli əlaqələrin əsasını təşkil edib.

Prezident İlham Əliyevin SOCAR ilə Vyetnam Milli Neft və Qaz Şirkəti – PetroVietnam arasında əməkdaşlığın dərinləşdirilməsinə xüsusi diqqət ayırması bu tarixi əlaqələrin müasir iqtisadi reallıqlara uyğun davam etdirilməsinin göstəricisidir.

2025-ci ildə imzalanmış Anlaşma Memorandumu neft-qaz yataqlarının kəşfiyyatı və işlənilməsi, texniki xidmətlər, mütəxəssis hazırlığı və digər istiqamətlərdə əməkdaşlıq üçün imkanlar yaradır.

Bu əməkdaşlıq bir neçə baxımdan strateji əhəmiyyət daşıyır. İlk növbədə, Azərbaycan enerji sektorunda topladığı texniki və institusional təcrübəni beynəlxalq tərəfdaşlarla bölüşmək imkanı əldə edir. SOCAR üçün Cənub-Şərqi Asiya enerji bazarında yeni əməkdaşlıq imkanları yaranır. PetroVietnam ilə tərəfdaşlıq isə yalnız karbohidrogen resurslarının hasilatı ilə məhdudlaşmamalı, mühəndislik, texnologiya, rəqəmsal idarəetmə, təhlükəsizlik və kadr hazırlığı sahələrini də əhatə etməlidir.

Digər mühüm istiqamət bərpaolunan enerji sahəsidir. Azərbaycanın günəş və külək enerjisi potensialı ilə Vyetnamın bu sahədəki inkişaf təcrübəsinin birləşdirilməsi hər iki tərəf üçün qarşılıqlı faydalı nəticələr verə bilər. Enerji təhlükəsizliyinin beynəlxalq gündəlikdə getdikcə daha mühüm yer tutduğu bir dövrdə Azərbaycan–Vyetnam əməkdaşlığı ənənəvi neft-qaz tərəfdaşlığından daha geniş enerji və texnologiya tərəfdaşlığına çevrilmək potensialına malikdir.

Müsahibədə diqqət çəkən digər mühüm istiqamət Vyetnam biznesinin Azərbaycan iqtisadiyyatında iştirakının genişləndirilməsidir. Prezident İlham Əliyev bu kontekstdə Vyetnamın ROX Group şirkətinin fəaliyyətinə xüsusi diqqət çəkib. Şirkətin tikinti, infrastrukturun inkişafı, günəş və külək enerjisi sahələrində layihələrə maraq göstərməsi Azərbaycan iqtisadiyyatının şaxələndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

2026-cı ilin sentyabrında Bakıda keçirilmiş İkinci Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində ROX Group ilə müvafiq sənədlərin imzalanması iqtisadi əməkdaşlığın real layihələr mərhələsinə keçməsi üçün mühüm addımdır.

Bu nümunə investisiya əlaqələrinin qarşılıqlı xarakter alması baxımından da əhəmiyyətlidir. Əməkdaşlıq yalnız Azərbaycan şirkətlərinin Vyetnam bazarına çıxması ilə məhdudlaşmamalı, Vyetnam kapitalının, texnologiyalarının və biznes təcrübəsinin Azərbaycan iqtisadiyyatına cəlb edilməsi də prioritet olmalıdır.

Xarici investisiyaların tikinti, infrastruktur, alternativ enerji və sənaye sahələrinə yönəldilməsi qeyri-neft sektorunun inkişafına töhfə verə bilər. Bununla yanaşı, investisiya layihələrinin səmərəliliyi yalnız maliyyə həcmi ilə deyil, yeni texnologiyaların tətbiqi, yerli mütəxəssislərin hazırlanması və istehsal imkanlarının genişləndirilməsi ilə də ölçülməlidir.

Azərbaycanın regional bazarlara çıxış imkanları Vyetnam şirkətləri üçün də əlavə üstünlük yarada bilər. Bu baxımdan ROX Group ilə əməkdaşlıq digər Vyetnam şirkətlərinin də Azərbaycan bazarına marağının artmasına şərait yarada biləcək nümunə kimi qiymətləndirilə bilər.

Prezidentin müsahibəsində xüsusi əhəmiyyət daşıyan məsələlərdən biri tranzit daşımalarının inkişafıdır. 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında Azərbaycan ərazisi vasitəsilə Vyetnamla bağlı tranzit daşımalarının həcminin ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə təxminən altı dəfə artaraq 8 min tondan çox olması diqqətəlayiq göstəricidir.

Bu rəqəm Azərbaycanla Vyetnam arasında iqtisadi münasibətlərin yeni mərhələsində nəqliyyat-logistika amilinin rolunun artdığını nümayiş etdirir.

Azərbaycanın coğrafi mövqeyi bu əməkdaşlıq üçün xüsusi üstünlüklər yaradır. Ölkəmiz Avropa ilə Asiyanı birləşdirən mühüm nəqliyyat marşrutlarının üzərində yerləşir. Orta Dəhliz və Şimal–Cənub Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi Azərbaycanın beynəlxalq yükdaşımalar sistemində strateji əhəmiyyətini artırır.

Vyetnam üçün bu marşrutların əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, ölkə Cənub-Şərqi Asiyanın istehsal və ixrac mərkəzlərindən biri kimi məhsullarını Avropa və digər bazarlara daha səmərəli şəkildə çatdırmaqda maraqlıdır. Azərbaycan isə bu ticarət axınlarının mühüm tranzit və logistika mərkəzlərindən birinə çevrilmək imkanına malikdir.

Burada söhbət yalnız yüklərin bir ölkədən digərinə daşınmasından getmir. Söhbət Asiya ilə Avropa arasında yeni iqtisadi əlaqələrin qurulmasından, təchizat zəncirlərinin şaxələndirilməsindən və Azərbaycan ərazisində əlavə iqtisadi dəyərin yaradılmasından gedir.

Bu istiqamətdə Vyetnamın aparıcı limanları ilə Azərbaycanın Ələt Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı arasında logistika əlaqələrinin genişləndirilməsi, konteyner daşımaları üzrə uzunmüddətli əməkdaşlıq mexanizmlərinin yaradılması, dəmir yolu, dəniz və avtomobil nəqliyyatının əlaqələndirilməsi, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi və rəqəmsallaşdırılması vacibdir.

Azərbaycanın tranzit ölkə statusundan daha yüksək mərhələyə – regional logistika və paylama mərkəzi statusuna yüksəlməsi üçün də bu əməkdaşlıq əlverişli imkanlar yaradır. Başqa sözlə, Vyetnamla logistika əməkdaşlığı Azərbaycanın yalnız enerji ixracatçısı deyil, həm də beynəlxalq ticarət və nəqliyyat sisteminin mühüm iştirakçısı kimi mövqeyini gücləndirir.

Azərbaycan–Vyetnam münasibətlərinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri humanitar əməkdaşlığın genişliyidir. Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində Heydər Əliyev Fondunun Vyetnamda həyata keçirdiyi humanitar təşəbbüslərə xüsusi yer ayrılması bu istiqamətin Azərbaycan xarici siyasətindəki əhəmiyyətini göstərir.

Heydər Əliyev Fondunun Ha Giang əyalətində ibtidai məktəbin tikintisinə dəstək verməsi, təhsil proqramlarında iştirakı və Hanoy Ticarət və Turizm Kollecinə maliyyə yardımı göstərməsi iki ölkə arasında humanitar əlaqələrin konkret nəticələridir.

Bu baxımdan bir neçə prioritet istiqamət xüsusi qeyd edilməlidir.
İlk növbədə, ticarət dövriyyəsinin artırılması və qarşılıqlı ixracın məhsul çeşidinin genişləndirilməsi vacibdir. 150 milyon dollardan artıq ticarət dövriyyəsi ilkin iqtisadi bazanı formalaşdırır. Növbəti mərhələdə yeni bazarların araşdırılması və sahibkarlar arasında birbaşa əlaqələrin qurulması əsas hədəflərdən olmalıdır.

İkincisi, SOCAR və PetroVietnam arasında əməkdaşlıq konkret layihələr, texniki xidmətlər, kadr hazırlığı və texnologiya mübadiləsi ilə zənginləşdirilməlidir.

Üçüncüsü, ROX Group ilə əldə edilmiş razılaşmaların real investisiya layihələrinə çevrilməsi, digər Vyetnam investorlarının Azərbaycana cəlb olunması və birgə müəssisələrin yaradılması təşviq edilməlidir.

Dördüncüsü, Orta Dəhliz və Şimal–Cənub marşrutları üzrə Vyetnamla uzunmüddətli yükdaşıma əməkdaşlığının qurulması, logistika operatorları arasında müqavilələrin təşviqi vacibdir.

Beşincisi, kənd təsərrüfatı və ərzaq təhlükəsizliyi sahəsində əməkdaşlıq genişləndirilməli, Azərbaycan məhsullarının Vyetnam bazarına çıxarılması və Vyetnamın ərzaq və emal sənayesi məhsullarının ölkəmizdə satış imkanları araşdırılmalıdır.

Altıncısı, günəş və külək enerjisi layihələri, enerji səmərəliliyi, enerji saxlanc sistemləri və yaşıl texnologiyalar üzrə təcrübə mübadiləsi gələcək əməkdaşlığın mühüm istiqamətləri olmalıdır.

Yeddincisi, universitetlər arasında birgə proqramlar, təqaüdlər, tələbə mübadiləsi və elmi tədqiqat layihələri genişləndirilməlidir.

Səkkizincisi, Vyetnam Günlərinin Azərbaycanda, Azərbaycan mədəniyyət günlərinin isə Vyetnamda müntəzəm keçirilməsi, kino, ədəbiyyat və incəsənət sahəsində əlaqələrin inkişafı xalqlar arasında qarşılıqlı tanışlığı artıracaq.

Prezident İlham Əliyevin 19 noyabr 2026-cı ildə Vyetnam Xəbər Agentliyinə verdiyi müsahibə Azərbaycan-Vyetnam münasibətlərinin inkişafında yeni mərhələnin siyasi və konseptual çərçivəsini müəyyənləşdirir.

Bu gün Azərbaycan və Vyetnam arasında əməkdaşlıq üçün kifayət qədər geniş imkanlar mövcuddur. Enerji, sənaye, investisiya, nəqliyyat, logistika, kənd təsərrüfatı, təhsil, elm və mədəniyyət sahələrində qarşılıqlı fəaliyyətin genişləndirilməsi hər iki ölkənin milli maraqlarına uyğundur.

Bu əməkdaşlığın uğuru, ilk növbədə, siyasi səviyyədə əldə edilmiş razılaşmaların konkret iqtisadi layihələrə, investisiyalara, yeni iş yerlərinə, texnologiya transferinə və xalqların rifahına xidmət edən nəticələrə çevrilməsindən asılı olacaq.

Azərbaycanın xarici siyasətində Asiya istiqamətinin genişləndirilməsi, yeni iqtisadi tərəfdaşların cəlb edilməsi və beynəlxalq nəqliyyat-logistika sistemində mövqeyinin gücləndirilməsi baxımından Vyetnamla əlaqələrin inkişafı xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Əminliklə demək olar ki, Bakı ilə Hanoy arasında mövcud olan dostluq və strateji tərəfdaşlıq münasibətləri qarşıdakı illərdə daha geniş məzmun qazanacaq, hər iki xalqın rifahına və beynəlxalq əməkdaşlığın inkişafına mühüm töhfə verəcək.

Related Articles

Bir cavab yazın

Back to top button